شهر تاریخی ماسوله با پیشینهای کهن، یکی از قدیمیترین سکونتگاههای انسانی در شمال ایران به شمار میآید. شواهد باستانشناسی و اسناد تاریخی حاکی از آن است که قدمت این ناحیه به حدود هزار سال پیش بازمیگردد و شکلگیری هسته اولیه شهر، به دنبال مهاجرت گروهی از ساکنان نواحی اطراف برای ایجاد محل زندگی امن و مناسب در دل کوهستانهای گیلان رخ داده است.
نام ماسوله در منابع مختلف تاریخی با صورتهای گوناگون ذکر شده و برخی پژوهشها تأکید میکند که ناحیه قدیمیتر ماسوله، در محلی به نام «کهنهماسوله» قرار داشته است؛ منطقهای که بعدها بر اثر شرایط طبیعی، کمبود منابع یا تهدیدات زمانه، ساکنان آن به محل کنونی نقل مکان کردهاند. با ایجاد سکونتگاه جدید، ماسوله امروز شکل گرفت و به تدریج به یکی از مراکز مهم دادوستد و مبادلات محلی تبدیل شد.
معماری پلکانی ماسوله که امروزه شهرت جهانی دارد، حاصل سازگاری هوشمندانه مردم با طبیعت کوهستانی منطقه است. این سبک ساختوساز، که بام هر خانه را حیاط خانه بالادست تشکیل میدهد، ماسوله را به نمونهای کمنظیر از تعامل انسان با محیط و بهرهگیری از شیب طبیعی کوهستان تبدیل کرده است.
در طول قرون، ماسوله به دلیل قرارگیری در مسیر ارتباطی گیلان به استانهای غربی، اهمیت اقتصادی و اجتماعی قابلتوجهی داشته است. بازارهای محلی، صنایع دستی، فرهنگ مهماننوازی و معنویت موجود در بافت تاریخی شهر، جایگاه ماسوله را بهعنوان یکی از نمادهای زنده فرهنگ شمال ایران تثبیت کرده است.
امروزه این شهر بهعنوان اثر ملی ثبتشده نه تنها میراثی ارزشمند برای گیلان، بلکه بخشی مهم از هویت فرهنگی ایران محسوب میشود؛ شهری که گذشته پربار خود را با زندگی امروز پیوند داده و همچنان اصالت و روح تاریخیاش را حفظ کرده است.
